مکان:
باید ساکت و آرام باشد. تمام مزاحمتهای صوتی را حذف کنید. رادیو و تلویزیون را خاموش کنید. تلفن را قطع نمایید. به دیگران در مورد تمرین خود توضیح داده، از آنها بخواهید با سکوت خود، با شما همکاری کنند.
یک موزیک ملایم و بدون کلام پخش کنید، تا مزاحمتهای صوتی جزئی در آن گم شود.
مکان بهتر است که کاملا تاریک و یا نیمه تاریک باشد
دمای محیط باید متعادل و مطلوب باشد.
زمان:
بهترین زمان برای تمرین سحرگاه و یا اول صبح میباشد، به شرط آنکه قبل از آن به اندازه کافی و لازم خوابیده و استراحت کرده باشید.
وضعیت جسم:
جواهرات، ساعت و امثال آن را که در تماس با پوست بدن هستند، از خود دور کنید.
بهتر است قبل از تمرین دوش بگیرید یا حداقل دست و پا و صورت خود را بشویید.
برای تمرین میتوانید روی صندلی نشسته و یا روی زمین دراز بکشید.
در هنگام تمرینها بهتر است که چشم، بسته باشد.
تنفس:
در شروع تمرینات انجام تنفس عمیق و شکمی همراه با حضور آگاهی میتواند بسیار مفید باشد. تنفسهای عمیق شکمی به شرط همراه بودن با حضور آگاهی اثرات آرامشبخش خواهد داشت. حضور آگاهی بر عمل تنفس علاوه بر آرام کردن بدن باعث سکون بخشیدن به ذهن، ایجاد حالت درونی مناسب و افزایش کارایی تمرینها میگردد.
نفسهای عمیق باعث افـزایش انرژی بدن، افـزایش سطح سلامت، کشیده شدن اعصاب، تسلـط بر افکار و احساسات، بالا رفتن قدرت تمرکز و ایجاد نیروی روحی میگردد. بدین ترتیب که در هنگام تنفس عمیق باید آگاهی، توجه و حضور ذهن بر یکی از این موارد باشد. عمل دم و بازدم (هوای ورودی و خروجی)، داخل حفرههای بینی، نوک بینی، پیشانی (چشم سوم) ، پشت حلق (زیر مغز)، پنج تا هشت سانتیمتر زیر ناف (روی شکم) .
رهاسازی جسم:
رها سازی جسم به معنای ایجاد انبساط در عضلهها و رها شدن آنها از انقباضها و تنشها میباشد.
میتوانیم آگاهی خویش را به بخشهای مختلف جسم برده و با حضور در اجزای مختلف بدن بهترین حالت رهاسازی جسمی را انجام دهیم. صرف این عمل باعث رهاسازی بدن میگردد. در این روش، وقتی آگاهی بر یک بخش از بدن متمرکز میشود به سایر بخشها توجهی ندارد.
رهاسازی ذهن:
رهاسازی ذهن، پس از رهاسازی جسم صورت میگیرد.
میتوانیم برای رهاسازی ذهن از یادآوری و یا تجسم یک منظره زیبا استفاده کنیم.
در طول تمرینهای اولیه، ذهن از مسیر اصلی تمرینها به کرات منحرف میشود، ولی هر بار آن را با نرمی و لطافت بر موضوع تمرین باز گردانید. هرگز برای این کار از خشونت استفاده نکنید.
برای مثال توجه خود را بر کف پاها متمرکز کرده، برای چند لحظه آگاهی خود را در این بخش نگه دارید. در این حالت به سایر بخشهای بدن توجهی نداشته باشید. این عمل باعث احساس آرامش در کف پا میشود. سپس آگاهی و توجه را به روی پا ببرید و چند لحظه نگه دارید. در این حالت نیز از سایر بخشهای بدن غافل باشید و بدین ترتیب در روی پا نیز احساس آرامش کنید. همین کار را به ترتیب با تمام بدن تا فرق سر انجام دهید تا تمام بدن ریلکس و رها گردد.
در مرحله بعد همین کار را با دستها و در مرحلهی آخر با سر و گردن انجام دهید. بدین ترتیب تمام گرفتگیها، انقباضها، دردها، تنشها و اضطرابها از جسم شما به زمین منتقل میگردد، زمین ظرفیت بالایی برای دریافت و هضم این موارد دارد.
برای مثال میتوانید بگویید: پای راست من! لطفاً آرام و رها باش.
برای استفاده بهتر از نیروی تنفس و آرامش حاصل از آن میتوانید همزمان با نفسهای عمیق یک تودهی ابر مانند انرژیزا و نورانی را در چند سانتیمتری صورت خود مجسم کنید و با هر عمل دم بخشی از آن را وارد وجودتان کنید. این تجسم نیز بسیار آرامبخش خواهد بود و سبب رهایی شما خواهد شد.
شمارش دم و بازدم:
مرحله اول:
دم عمیق است که طی آن با یک دم عمیق، ریه را بطور کامل پر از هوا میکنید.
مرحله دوم:
حبس و نگهداشتن هوای ورودی به منظور تبادل کامل اکسیژن و دیاکسیدکربن میباشد. در صورتی که هوای ورودی را چند لحظه در ریه حبس کنید، از اکسیژن آن به طور کامل و بهینه استفاده میشود.
مرحله سوم:
بازدم عمیق است که طی آن تمام هوای ریه تا آنجا که مقدور باشد، تخلیه میگردد. البته تخلیهی کامل ریه از لحاظ فیزیولوژیک امکانپذیر نمیباشد.
مرحله چهارم:
چند لحظه به ریه استراحت دهید و سپس تنفس بعدی آغاز شود. در حالت معمولی عموماً نفس کشیدنهای انسان سطحی میباشد، در نتیجه هوای قابل توجهی وارد ریه نمیشود. از آنجا که همان مقدار کم هوای ورودی نیز سریعاً تخلیه میگردد، اکسیژن موجود در آن به طور کامل مورد استفاده قرار نمیگیرد.
با بسته شدن چشم، ارتباط با دنیای فیزیکی قطع میشود و میتوانید تمرکز بهتری داشته باشید. انسان از طریق حواس پنجگانه ادراکات محیط فیزیکی را دریافت کرده، با اطراف ارتباط برقرار میکند
بخش اعظم ارتباط ما با محیط اطراف از طریق چشمها میباشد. همچنین بیشترین تحریکات فیزیکی نیز از طریق حس بینایی وارد میشود. پس با بستن چشمها بخش عمدهی ارتباطهای ما با عالم فیزیک قطع میگردد و جلوی ورود بسیاری از تحریکات فیزیکی که عامل مزاحمت میباشند، گرفته میشود.
در مجموع وضعیت بدن شما روی صندلی به گونهای باشد که در تمام بدن احساس راحتی کند و هیچ یک از عضلات تحت فشار و یا انقباض نباشد.
در صورتی که برای تمرین روی زمین دراز میکشید، حتماً یک زیرانداز نرم و مناسب (پتو یا تشک) پهن نمایید. روی تخت و خوشخواب نیز میتوانید تمرین کنید. استفاده یا عدم استفاده از بالش به خود شما بستگی دارد،هرطور که راحت هستید همان طور عمل کنید. برای تمرین به روش خوابیده باید به پشت دراز بکشید، پاها را به اندازه عرض شانهها باز نمایید، دستها را با کمی فاصله در کنار بدن قرار دهید.
مدت زمان تمرین برای مبتدیان به طور متوسط نیم ساعت میباشد. البته چند دقیقه کم یا زیاد شدن آن اشکالی ندارد ولی تمرینهای طولانی برای اینگونه افراد به هیچ عنوان توصیه نمیشود. نتیجهی تمرین هر چه که باشد (موفق یا ناموفق) نباید زمان تمرین بیشتر از مقدار ذکر شده باشد.
ادامه مبحث رهاسازی ذهن:
یکی از مناظر زیبایی را که قبلاً دیدهاید در ذهن یادآوری کنید و یا با استفاده از قدرت تجسم خلاق تصویر یک منظرهی زیبا را در ذهن خود مجسم کنید
. این منظره میتواند یک پارک، یک باغ، ساحل دریا، کوه، دشت، جنگل و… باشد. در این حالت تمام بخشهای آن منظره را در ذهن خود ببینید. رنگهای مختلف و اجزای تصویر را به خوبی ببینید. صدای آن محیط را بشنوید. بوی آن محیط را استشمام کنید. با تمام وجود در آن محیط قرار بگیرید و آن را احساس و ادراک کنید. اجازه دهید پرندهی ذهن شما در این محیط زیبا به پرواز درآورد تا آرامش و رهایی را تجربه کند. برای این منظور ابتدا تمام ورودیهای ذهن را باز گذارید و اجازه دهید تا تمام افکار وارد شوند. در این حالت پس از چند لحظه این افکار خودشان ذهن را ترک خواهند کرد و شما نیز آنها را بدرقه کنید. اگر ورودیهای ذهن را ببندید و بخواهید با تلاش جلوی ورود افکار را بگیرید، نتیجه معکوس میدهد. چون فشار زیاد افکار پشت درهای بستهی ذهن سبب ایجاد مزاحمت و اختلال در رهاسازی ذهن و تمرکز فکر میگردد. . اگر در این اندام احساس گرفتگی، انقباض یا درد دارید، آن را با استفاده از قدرت تجسم به سمت زمین هدایت کرده و از کف پا به زمین منتقل نمایید، بدین ترتیب آن را از خود دور کنید، سپس توجه خود را به روی تنه (شکم، سینه، کمر و شانهها) برده، در صورتی که گرفتگی، درد و انقباضی دارد، با قدرت تجسم آن را به سمت پاها هدایت کنید و سپس به زمین منتقل نمایید. برای این منظور میتوانید به ترتیب با بخشهای مختلف بدن خود و عضلههای مربوطه به آن بخش صحبت نموده، از آنها بخواهید که آرام شوند. شاید این موضوع به نظر شما عجیب بیاید، ولی مطمئن باشید که سیستم عصبی، پیام شما را به آن بخش از بدن میرساند و آن بخش آرام و رها میشود. اینگونه تنفسها سریعاً انسان را به آرامش میرساند. تنفس عمیق شکمی طی چهار مرحله انجام میشود. اگر از حالت اول استفاده میکنید، یک مبل راحت و پشت بلند انتخاب کنید. روی آن بنشینید، کف هر دو پا را به طور کامل روی زمین بگذارید و سر و گردن را بر روی پشتی صندلی رها کنید، طوری که سر معلق در هوا نباشد. حتماً قبل از تمرین روده و مثانه خود را تخلیه نمایید. وجود یا عدم وجود عینک روی چشمان شما بستگی به عادت و راحتی شما دارد، هر طور که راحت هستید همان طور عمل کنید. لباسهای تنگ و زمخت را از تن خارج نموده، به جای آن لباس راحت و گشاد بپوشید، تا هیچگونه فشاری توسط لباس به جسم شما وارد نشود. نیازی به برهنه بودن نیست و بهتر است که لباس و پوشش به همان صورت مذکور داشته باشید. انجام تمرینها، شب قبل از خواب مشروط بر آنکه خستگی مفرط در وجود شما نباشد نیز امکانپذیر است. البته در صورت فراهم بودن سایر شرایط شما میتوانید در هر زمان که تمایل داشته باشید تمرین کنید. اگر دمای محیط گرم یا سرد باشد، باعث اختلال در تمرکز شما خواهد شد. هیچگونه بوی محرک، مهیج یا مزاحمی در محیط نباشد. البته برخی از انواع عطرها میتواند تأثیر مفید داشته باشد. برای مثال روشن کردن عود مفید است. این سنت در هندوستان بسیار رایج است. ممکن است شما به صورت ذاتی از یک عطر خوشتان بیاید و بوی آن به شما آرامش بدهد. میتوانید از این عطر در هنگام تمرین استفاده کنید. وجود بوهای نامطبوع میتواند مضر باشد. وجود نور، خود نوعی محرک و عامل مزاحمت میباشد. تمام لامپها را خاموش کنید. پردهها را کامل بکشید و اجازه دهید مکان تمرین در تاریکی فرو رود. اگر تاریکی کامل را نمیپسندید، یک لامپ کمنور روشن کنید و طوری قرار بگیرید که نور آن مستقیم به چشمان شما نتابد. اگر این لامپ کمنور به رنگ سبز یا آبی باشد بهتر است. موزیک به آرامش شما نیز کمک میکند و زمان تمرین شما را تنظیم مینماید. همچنین بعد از چند جلسه، شما با صدای موزیک شرطی میشوید. این باعث میشود در تمرینات بعد راحتتر و سریعتر به نتیجه مطلوب برسید و نتایج موفقتری کسب نمایید. در و پنجرهها را ببندید تا مزاحمتهای صوتی از بیرون وارد نشود. خود را برای پذیرش مزاحمتهای صوتی ناگهانی آماده کنید. بدین ترتیب که به خود بگویید: مزاحمتهای صوتی ناگهانی و احتمالی برای من به راحتی قابل تحمل است.